Trước hết phải kể đến HTX Rạch Gầm (Tiền Giang), một HTX đứng thứ 4 trong toàn quốc làm ăn có hiệu quả, có độ bền vững nhất vùng ĐBSCL. Được thành lập từ năm 1979, đến nay đã 30 năm, nhưng HTX Rạch Gầm ít bị rơi vào cảnh thăng trầm, cứ từng bước đi lên năm sau hiệu quả cao hơn năm trước. HTX Rạch Gầm hiện nay là mô hình sản xuất, kinh doanh tổng hợp nhiều ngành nghề. HTX đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động (tháng 8 năm 2005) và đầu năm 2006 được Chủ tịch nước tặng thưởng danh hiệu Doanh nghiệp xuất sắc tiêu biểu.

Với một HTX ngang tầm tổng công ty, HTX Rạch Gầm đã năng động sáng tạo trong công việc quản lý và điều hành doanh nghiệp, đã được công nhận cấp chứng chỉ xây dựng HTX theo tiêu chuẩn Quốc tế ISO 9001-2000. Hiện đơn vị có 298 tàu, sà lan với tổng trọng tải 110.000 tấn 70.035CV, là đơn vị vận tải đường sông lớn nhất nước. Đơn vị còn có số máy móc thiết bị khá đồ sộ với 32 chiếc xe vận tải, xe ben, máy ủi, máy gạt, máy lu, máy tưới nhựa đường, máy đóng cọc cầu,,,, Gần đây HTX đã đưa vào hoạt động xưởng đóng, sửa chữa tàu sà lan trọng tải tới 1.750 tấn, 9 trạm xăng dầu một tổng kho sức chứa 700.000 lít.

Cũng tại tỉnh Tiền Giang, nông dân miệt vườn Tiền Giang đang rất hồ hởi trước thông tin xã viên HTX Mỹ Thành (huyện Cai Lậy) trồng lúa đạt tiêu chuẩn quốc tế về thực hành sản xuất nông nghiệp sạch, an toàn, chất lượng cao Global Gap. Đây là cơ hội lớn cho nhãn hiệu hàng hóa tập thể Gạo chất lượng cao, an toàn Mỹ Thành được sản xuất với quy trình an toàn theo tiêu chuẩn GAP. Gạo chất lượng cao Mỹ Thành được quảng bá rộng rãi trong và ngoài nước. Hiện tại, Công ty TNHH ADC đã bao tiêu toàn bộ lúa của xã viên HTX với giá thường trực cao hơn giá thị trường 20%.

Ở huyện Bình Minh (tỉnh Vĩnh Long) có HTX Mỹ Hòa, chuyên trồng cây ăn trái, đang tập trung sản xuất sản phẩm chất lượng cao, an toàn, theo tiêu chuẩn quốc tế cung cấp cho các siêu thị và xuất khẩu sang châu Âu với giá ổn định, cao gấp 2 - 3 lần so với giá thương lái thu mua đại trà.

Cùng nghề trồng cây ăn trái, HTX vú sữa lò rèn Vĩnh Kim (tỉnh Tiền Giang) cũng đạt tiêu chuẩn Global Gap. Ông Nguyễn Văn Ngàn, Chủ nhiệm HTX, cho biết, trong tháng 11 này sẽ có gần 50 tấn trái vú sữa cung cấp cho Công ty Metro xuất khẩu sang Nga và Đức.

Ở huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang, nông dân 70 câu lạc bộ khuyến nông thuộc hai xã Thạnh Đông A và Tân An vừa triển khai sản xuất 2.000ha lúa vụ đông xuân chất lượng cao theo đơn đặt hàng. Đối tác là Công ty Angimex - Kitoku cùng với ngành nông nghiệp địa phương phân bổ giống lúa: OM 4900, OM 5930, ST8 và các giống lúa Nhật (Kinu, Hana, Akita, Koshi) cho nông dân. Với hình thức liên kết này, nông dân ngoài việc tuân thủ sử dụng giống còn được hướng dẫn quy trình sản xuất, bảo đảm về sản lượng hàng hóa, chủng loại, mẫu mã, chất lượng.

HTX cá tra Thới An (Ô Môn, Cần Thơ) là doanh nghiệp nuôi thủy sản đạt hiệu quả cao. Cá tra của HTX Thới An thường xuyên bảo đảm tiêu chuẩn xuất khẩu. HTX đang thu hoạch cá tra thương vụ với hợp đồng sản xuất 10.000 tấn cá giữa người nuôi với Công ty Hùng Vương. Mỗi tháng một đến hai lần, công ty lại cử cán bộ xuống cùng nông dân theo dõi quy trình nuôi và chất lượng cá thương phẩm. Hợp đồng đầu tư nuôi trồng của HTX Thới An với Công ty Hùng Vương trên phương thức: Cùng chia sẻ lợi nhuận và khó khăn, đang được coi là hình mẫu liên kết 4 nhà có hiệu quả ở vùng ĐBSCL.

Sản xuất gắn chặt kinh doanh

Với những cách thức làm ăn trên, có thể thấy khi có mô hình hợp lý, ăn nhập với thị trường, sản xuất gắn chặt với kinh doanh thì HTX làm ăn có hiệu quả, phát triển bền vững. Đưa ra những kinh nghiệm lâu năm của HTX Rạch Gầm, ông Trần Đỗ Liêm, Chủ nhiệm HTX nói: Từ ý tưởng xây dựng mô hình, hay còn gọi là kiểu để xây dựng HTX phải xuất phát từ tính tự chủ đánh giá đúng về khả năng, khảo sát thị trường, tính toán nguồn vốn huy động; từ đầu vào cho sản xuất, kinh doanh, đến đầu ra cho sản phẩm. Một điều kiện rất cần thiết là người lao động phải thực sự tự nguyện, ý thức làm chủ và tự giác cao, Ban chủ nhiệm phải biết quản lý chặt chẽ, ăn chia phải công bằng, sòng phẳng.

Đối với các HTX làm lúa, trái cây, nuôi thủy sản, phương thức sản xuất gắn chặt kinh doanh, đầu vào sản xuất gắn với đầu ra sản phẩm phải được coi trọng hàng đầu. Ông Nguyễn Văn Ngàn, Chủ nhiệm HTX vú sữa Lò Rèn, cho biết: Trước khi bước vào mùa vụ sản xuất, HTX đã chủ động tiếp thị, tìm hiểu thị trường, ký kết các hợp đồng. Chính vì vậy, HTX đã chủ động được đầu ra, giá cả cho sản phẩm. Thương hiệu cũng nhờ đó mà được khẳng định. Thời điểm này các nhà vườn đang thu hoạch rộ nên chợ thường bắt đầu hoạt động nhộn nhịp từ lúc 2 giờ sáng đến tận tối mịt. Hiện mỗi ngày có đến hàng trăm tấn trái cây các loại đổ về chợ, riêng mặt hàng vú sữa đạt chuẩn cao cấp, bảo đảm giá trị xuất khẩu.

Nhìn lại các mô hình HTX làm ăn có hiệu quả và bền vững ở vùng ĐBSCL trong những năm gần đây thấy rõ: Phát triển HTX phải hợp quy mô, đúng ngành nghề, chuyên sâu, đi đôi với quản lý chặt chẽ, thường xuyên quan tâm đến lợi ích người lao động. Nông dân và doanh nghiệp đã hội nhập trong tư duy làm ăn mới. Nông dân được tiếp cận với quy trình sản xuất mang tính khoa học cao, năng suất và đầu ra ổn định, doanh nghiệp thì tạo cho mình được một nguồn nguyên liệu và thị trường bền vững. Hình thức làm ăn này cũng chứng tỏ doanh nghiệp đã thật sự chung vai sát cánh với nông dân, không còn tùy tiện đánh lẻ, thiếu kế hoạch, ăn hớt ngọn, ép giá, gây khó khăn cho người nông dân như trước nữa.